Initiator van het congres – te houden op zaterdag 3 oktober aan de Vrije Universiteit Amsterdam – is Theo Schuyt. Zoals bekend geldt hij als founding father van de filantropische studies in Nederland. De organisatie is in handen van het Beraad Maatschappelijk Initiatief. Dat is een denktank van wetenschappers, vertegenwoordigers van fondsen en mensenrechtenorganisaties en het bedrijfsleven. Met het Centrum voor Filantropische studies als coördinator.

Aanleiding: de ruimte voor het maatschappelijk middenveld staat onder druk, zelfs in gevestigde democratieën: ‘Kritische media, journalisten, advocaten, burgerbewegingen, kritische maatschappelijke organisaties en fondsen hebben te maken met toenemende controle en regeldruk’, zo lezen we in de Save the date. ‘Ook de financiering van het maatschappelijk initiatief wordt bemoeilijkt.’

‘Seat at the table’

Als voorbeelden worden de beperking van de giftenaftrek en de belastingheffing bij ondernemers die hun belangen in hun onderneming willen schenken aangehaald. Deze omstandigheden maken dat het maatschappelijk middenveld wordt ‘gemarginaliseerd’. Volgens de congresorganisatie raakt dit aan de wortels van de democratie. ‘Voor een vitale democratie is een krachtig maatschappelijk initiatief, dat een seat at the table heeft, onontbeerlijk.’

Het wetenschappelijke congres onderzoekt de achtergronden en stand van zaken van het maatschappelijk middenveld. Hoe om te gaan met rollen, bedreigingen en kansen. Gedoeld wordt op externe bedreigingen zoals fake news en publieksbeïnvloeding via sociale mediaplatforms. Ook is er oog voor interne bedreigingen. Denk aan het ontbreken van zelfkritiek. Geen eigenschap waarin de Nederlandse filantropiesector uitblinkt, to put it mildly.

Het congres vormt – met plenaire bijdragen, verdiepende sessies en ronde tafels – een startpunt voor het ontwikkelen van een gezamenlijke agenda waarmee wetenschap en praktijk kunnen bijdragen aan ‘het behouden en versterken van de ruimte en rol van het maatschappelijk middenveld’. Wordt vervolgd.