Persvrijheid is in 2026 wereldwijd naar een historisch dieptepunt gezakt, blijkt uit de nieuwste index van Reporters Without Borders (RSF). Voor het eerst in de 25-jarige geschiedenis van de ranglijst is meer dan de helft van alle landen in de twee slechtste categorieën ingedeeld.

De gemiddelde score van de 180 onderzochte landen was nog nooit zo laag. Volgens RSF is vooral de juridische druk op journalisten sterk toegenomen, met wetten die steeds vaker worden ingezet om kritische berichtgeving te beperken of te bestraffen.

Nederland

Europa blijft vanuit het perspectief van vrije pers veruit het best presterende continent: bijna de volledige top-20 van de ranglijst bestaat uit Europese landen. Noorwegen staat bovenaan, Nederland is gestegen van de derde naar de tweede plek. In 2022, het jaar na de moord op misdaadjournalist Peter R. de Vries, stond Nederland op de achtentwintigste plaats.

Tegelijkertijd staat die sterke Europese positie onder druk. De European Media Freedom Act, bedoeld om journalistieke onafhankelijkheid en mediapluriformiteit te beschermen, wordt ongelijk toegepast en regelmatig ondermijnd door nationale wetgeving, aldus RSF.

Europa

In landen als Duitsland (plek 14) botsen veiligheidswetten met het journalistieke principe van bronbescherming, terwijl in Frankrijk (plek 25), Italië (56) en Bulgarije (71) de onafhankelijkheid van publieke media onder druk staat door nationale regelgeving en wetsvoorstellen. In Hongarije (74) wordt de wet zelfs genegeerd en ingezet om de pers te controleren, wat volgens RSF illustreert dat Europese regels in de praktijk onvoldoende bescherming bieden.

Verenigde Staten

De Verenigde Staten, dat de 64ste plaats op de ranglijst inneemt, verkeert volgens RSF in ‘een van de diepste crises rond persvrijheid in zijn moderne geschiedenis’. Dat is mede te wijten aan de regering-Trump. Die bezuinigt op publieke omroepen, maar bemoeit zich ook actief met acquisities van grote mediabedrijven, waardoor steeds meer prominente mediabedrijven in handen aantal (tech)miljardairs komen. Verder worden journalisten en journalistieke titels steeds vaker onderworpen aan politiek gemotiveerde onderzoeken, schrijft RSF.

(Bron: NRC)