Bouwen aan gezondheid:  

Een wijk die ademt

In Den Haag Zuidwest, een wijk waar bewoners gemiddeld vijftien jaar korter in goede gezondheid leven dan elders in de stad, moet BRUIS het verschil gaan maken. De ongelijkheid in gezondheid tussen Haagse wijken is groot, benadrukt Longfonds-directeur en kinderarts Károly Illy. Door een langjarige stadsvernieuwing groeien 22.000 kinderen en jongeren daar op in een omgeving waar het groen, de speelplaatsen of andere ontmoetingsplekken meer onder druk komen te staan. Dit gaat ten koste van de gemeenschapszin en het gevoel van saamhorigheid in de buurt. Het leidt ertoe dat kinderen nog minder buiten spelen.

“De levensverwachting ligt in Den Haag Zuidwest lager, maar vooral het verschil van vijftien gezonde levensjaren is enorm,” zegt hij. “Als je dat getal tot je laat doordringen... krankzinnig.”

Groene pop-ups

Longfonds en MIND zijn de initiatiefnemers van BRUIS. Samen met bewoners en partners als Jantje Beton, het LUMC en dus Heijmans werken zij aan groene ‘pop-ups’ waar je elkaar op een laagdrempelige manier kan ontmoeten, waar je ontspanning vindt en op adem komt. Kinderen en jongeren krijgen hierdoor een grotere kans om gezond op te groeien in een situatie waar drukte, stress en sociale afstand groot kunnen zijn.

Het project wordt mede mogelijk gemaakt door een donatie van 13 miljoen euro uit het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij. “Een gezonde generatie begint bij een gezonde leefomgeving,” zegt Illy. “We kijken verder dan alleen longgezondheid. Overgewicht, diabetes, hart- en vaatziekten en mentale veerkracht horen allemaal bij dezelfde preventieve aanpak.”

Van gezonde lucht naar gezonde stad

Longfonds, dat zich hard maakt voor gezonde longen en gezonde lucht voor iedereen, verbreedt met BRUIS zijn blikveld. “Gezonde lucht en de inrichting van de leefomgeving zijn met elkaar verbonden” legt Illy uit. “Met meer groen, meer ontmoetingsplekken en minder stress werken we aan wijken die mensen letterlijk en figuurlijk lucht geven. Zorgen voor de leefomgeving is zorgen voor je longen.

Voor Heijmans sluit die missie naadloos aan bij de koers van het bouwbedrijf, dat welzijn onderdeel heeft gemaakt van zijn strategie. “Wij bouwen niet alleen met stenen, maar aan gezondheid,” zegt Harwil de Jonge, directeur bij Heijmans. “Het gaat om de mensen, niet om de stenen.”

Volgens De Jonge is de rol van bouwers veranderd. “Vroeger draaide het in de bouw vooral om techniek,” zegt hij. “Tegenwoordig gaat het om de menselijke maat. Welzijn en duurzaamheid zijn geen bijzaak meer, maar kernonderdelen van onze manier van werken.”

Heijmans wil bij elk project de verbinding leggen tussen het ruimtelijke, het sociale en het natuurlijke domein. “Dáár ontstaat een gezonde infrastructuur,” aldus De Jonge. “Wij willen gebieden beter achterlaten dan we ze aantroffen.”

BRUIS als model voor andere gemeenten

BRUIS is een interventie ten behoeve van gezonde stedelijke ontwikkeling die gevolgd wordt door wetenschappers. Den Haag Zuidwest, met circa 70.000 inwoners en forse sociaaleconomische uitdagingen, wordt de proeftuin waar bouw en preventie elkaar ontmoeten. “Het mooie is dat we de effecten kunnen volgen,” zegt Illy. “Van luchtkwaliteit tot mentale veerkracht: we meten continu wat werkt. Die kennis willen we delen met andere gemeenten. Wat hier lukt, kan als model dienen voor zo’n tweehonderd vergelijkbare wijken in Nederland.”

“Zuidwest is een stad op zich. We slopen, bouwen nieuw, maar brengen ook nieuw elan, mobiliteit en toekomstperspectief. Denk aan nieuwe scholen, gezonde voeding, sporten en buiten spelen.”

Preventie als bouwsteen

Waar Heijmans voorheen vooral dacht in termen van gebouwen, denkt het bedrijf nu ook in termen van preventie. “Wij willen niet alleen repareren, maar bijdragen aan voorkómen,” zegt De Jonge. “Door sterke verbindingen aan te gaan, kunnen bouwers en gezondheidsorganisaties structureel bijdragen aan een gezondere samenleving.”

Die visie sluit aan bij de strategie van Longfonds. “We willen niet langer alleen reageren op longziekten, maar voorkomen dat mensen ziek worden,” zegt Illy. “Dat vraagt om samenwerking met partijen buiten de zorg.”

Volgens hem laat BRUIS zien dat preventie ook een ruimtelijke opgave is. “Een wijk met gezonde lucht, veilige speelplekken en groene ontmoetingsruimtes draagt, net als bijvoorbeeld een programma om te helpen te stoppen met roken, direct bij aan verbetering van de volksgezondheid.”

Economie van gezondheid

Gezonde wijken leveren niet alleen winst op voor bewoners, maar ook voor de samenleving. Lagere zorgkosten, meer welzijn en een hechtere gemeenschap versterken elkaar. “Een gezonde stad is ook een sterke stad,” zegt Illy. “Gezondheid is geen kostenpost, maar een investering in de maatschappij en economie.”

Heijmans hoopt dat BRUIS economisch en maatschappelijk rendement tastbaar maakt. “In een wereld van tenders en deadlines is het best bijzonder dat we ons voor tien jaar committeren,” zegt De Jonge. “Wij geven geen kortstondige invulling, maar bouwen aan blijvende verandering.”

Een ontdekkingstocht

De samenwerking tussen gezondheidsfondsen en een bouwbedrijf is nieuw terrein. Toch is de toon bij alle partners optimistisch. “Er ontstond al snel een klik op basis van vertrouwen,” vertelt De Jonge. “We zijn totaal verschillende organisaties, maar werken aan dezelfde opgaven: een gezonde leefomgeving voor huidige en toekomstige generaties.”

Die samenwerking vraagt om een open houding. “Het is geen kunstje, maar een ontdekkingstocht,” benadrukt De Jonge. “Als andere bouwbedrijven of gemeenten ons voorbeeld willen volgen, zou ik zeggen: zet welzijn hoger op de agenda van gebiedsontwikkeling.”

Ook Illy ziet BRUIS als een breder signaal. “We laten zien dat gezondheid niet iets is wat alleen in de spreekkamer van de dokter ontstaat, maar in de straat, in het park, in de wijk. Daar ligt de toekomst van preventie.”

Bouwen aan de toekomst

Over tien jaar hopen Illy en De Jonge dat BRUIS meer oplevert dan onderzoek en rapporten. Ze willen zichtbaar verschil maken in het leven van bewoners. “Als mensen in Zuidwest straks zeggen dat hun wijk gezonder, veiliger en aantrekkelijker is geworden, dan hebben we echt iets in beweging gezet,” zegt Illy.

Voor De Jonge klinkt de ambitie persoonlijk: “Als over tien jaar een kind uit Den Haag Zuidwest zegt dat het zin heeft in de toekomst, en dat het leven hem toelacht, dan hebben we echt iets gebouwd. Dat is waar ik blij van word.”

De vonk van deze samenwerking lijkt iets groters te hebben ontstoken: een nieuw model voor hoe Nederland letterlijk aan zijn gezondheid kan bouwen.