Arbeidsintensieve podiuminstellingen zoals het Concertgebouworkest (120 leden) zijn kostbare instituties. Op het concertpodium lopen de kosten sneller op dan bij marktgerichte economische sectoren met hun mogelijkheden tot productiviteitsverbetering. Een symfonie van Mahler spelen, of een symfonisch gedicht van Richard Strauss, vergt een grote bezetting en een zekere tijdsduur. Sneller spelen met minder musici is artistiek onverantwoord.

Terwijl de orkestuitgaven allengs stijgen, hebben de subsidies de neiging om geleidelijk te dalen. We spreken over de gevreesde economische wet van de Amerikaanse wetenschapper William Baumol (1922 – 2017). Zijn zogenoemde cost disease leidt onherroepelijk tot budgettaire problemen. De oplopende kosten kunnen niet worden afgewenteld op het publiek. Het bezoek zou dan teruglopen en het voortbestaan van het orkest zou in gevaar komen.

'Kostenziekte'

Gelukkig zijn er buiten het concertpodium mogelijkheden om tegenwicht te bieden aan het spook van de cost disease. Schenkingen van bewonderaars van het orkest – tijdens en/of na leven – spelen daarbij een onmisbare rol. Het orkest wil immers een prominente rol blijven spelen aan de wereldtop. Het Kroongilde (circa 200 leden) is een kring van muziekliefhebbers die hun verbondenheid met het Concertgebouworkest bekroond hebben met een nalatenschap.

Canté: ‘Het Concertgebouworkest kan zich meten met de beste orkesten ter wereld, geniet een groot prestige en heeft een enorme internationale uitstraling. Een aan Mahler toegeschreven uitspraak luidt: ‘‘Traditie is niet het aanbidden van as, maar het doorgeven van vuur.’’ Dat is precies wat het orkest doet en de foundation is daarbij een onmisbare steunpilaar –naast de kaartverkoop in binnen- en buitenland en de subsidies van stad en staat.’

Ze wijst erop dat laatstgenoemde subsidiënten van het Concertgebouworkest – de gemeente Amsterdam en het Rijk – al enige tijd aandringen op verjonging en verbreding van het concertpubliek. Dat hoeft nu ook weer niet met laserstralen en rookmachines. Maar zich openstellen naar een breed publiek en meer verbonden raken met de samenleving vergt andere artistieke formules en projecten. En dat brengt weer extra kosten met zich mee.

Schenkingsdoelen

De keuze om te doneren is reuze. Particulieren kunnen schenken aan het endowment fund waarmee het orkest bouwt aan een financiële reserve. Een andere optie: bijdragen aan de verwerving en het onderhoud van de kostbare muziekinstrumentencollectie. Een derde mogelijkheid is doneren met oog op talentontwikkeling via de Academie van het Concertgebouworkest of andere jongtalentprogramma’s. Tot slot zijn er bijzondere artistieke projecten of activiteiten gericht op educatie en publieksbereik – alle gebaat bij ondersteuning door privaat geld.

Er zijn verschillende manieren om na te laten aan het orkest. Met een legaat krijgt het orkest een bepaald geldbedrag of een vast percentage van de waarde van de nalatenschap. Bij een erfstelling benoemt de erflater het orkest tot (mede)erfgenaam. Particulieren kunnen hun erfenis ook verbinden aan een Fonds op Naam. Daarmee wordt het legaat of de erfstelling bestemd voor een specifieke doelstelling van het orkest. Dit kan vanaf € 55.000.

Canté: ‘Nalatenschappen maken momenteel ongeveer 10% uit van de totale baten van de Stichting Foundation Concertgebouw. Ze vormen een inkomstenbron met veel potentie. In de komende decennia vindt een majeure vermogensoverdracht plaats tussen generaties. Het merendeel is bij ons niet geoormerkt. Van de nalatenschappen met een doelbesteding zijn orkestinstrumenten, orkestinstrumenten en het endowment fund geliefde bestemmingen.’

Bewustzijn

Philips: ‘Er is nog steeds een groep ouderen die zich niet bewust is van de mogelijkheid om na te laten aan het Concertgebouworkest. Het is dus zaak om deze optie te blijven communiceren. Dat kan via pr-campagnes, maar ook door er steeds maar weer over te spreken. Een kwestie van blijven zaaien. Vragen over nalaten beantwoorden we in persoon of telefonisch. Daarnaast verwijzen we naar de website en naar onze brochure.’

Volgens Philips komen nalatenschappen soms uit onverwachte hoek. Zoals een melding die langs enige omwegen verwees naar een erflater op leeftijd die het orkest miljoenen naliet.Ook opmerkelijk: een bejaarde bewonderaar van het orkest wiens nalatenschap vergezeld ging van schriftjes met nauwgezette aantekeningen bij concertprogramma’s en kratten vol langspeelplaten. Het hoort er allemaal bij.

Foundation

Achter het Concertgebouworkest gaat een geoliede fondsenwervingsmachine schuil. Er zijn programma’s voor schenken door particulieren en bedrijven. Particulieren kunnen zich aan het orkest verbinden – afhankelijk van de jaarlijkse bijdrage – als Companion (30-45 jaar), Patron, Fellow, Master of Trustee. Of, zoals gezegd, met een Fonds op naam. En uiteraard zijn eenmalige donaties ook welkom.

Op het zakelijk vlak weet het Concertgebouworkest zich gesteund door ‘global partners’ (Booking.com, ING, Magnum) en ‘corporate partners’ (zes zakelijk dienstverleners). Deze partnerships zijn op maat gesneden en kunnen met ‘exclusieve privileges’ en ‘inspirerende activaties’ worden ingezet voor relatiemanagement, corporate branding, internationale zichtbaarheid en bereik of welzijn van medewerkers. Er zijn vijf ‘samenwerkingspartners’, zoals KLM. Tot slot is er businessclub De Salon bestaande uit zevertien bedrijven.

Uit het laatst beschikbare jaarverslag (over 2024) van de Stichting Foundation Concertgebouworkest, die met verve geleid wordt de Anne Christin Erbe, blijkt dat de totale baten uit fondsenwerving over dat boekjaar € 6,4 mln bedroegen. Dit bedrag viel uiteen in baten van particulieren (€ 2,4 mln), baten van bedrijven (€ 2,7 mln) en baten van non-profit organisaties (€ 1,3 mln).

Tot slot

De Foundation heeft sinds 2010 door koerswinsten en niet geoormerkte nalatenschappen € 20 mln opgebouwd aan vermogen. Het bestuur, onder voorzitterschap van Anita Nijboer (voorheen vele jaren werkzaam als tax partner bij accountants- en advieskantoor PwC), heeft in 2024 besloten de helft daarvan te gebruiken als stamvermogen en het rendement daarvan jaarlijks te besteden aan het orkest. De resterende € 10 mln dient als reserve bij calamiteiten.

https://www.concertgebouworkest.nl/nl/steun/particulier-schenken/

https://concertgebouworkest.nl/nl/schenkingsdoelen

https://www.concertgebouworkest.nl/nl/steun/foundation-concertgebouworkest/