UTRECHT – We zijn die ochtend vroeg op de 25ste etage in het Rabo Bestuurscentrum, ook wel ‘de Verrekijker’ genoemd. De twee verbonden torens vormen met hun 105 meter een van de hoogste gebouwen van de stad. Daar spreken we Huib de Mulder, directeur Coöperatieve Initiatieven, en Niels Kattenberg, manager Filantropie Advies.

Het gesprek vindt plaats in aanloop naar een besloten bijeenkomst – georganiseerd door het onafhankelijke journalistieke platform Wereld van Filantropie in samenwerking met Rabobank en de FIN. De Mulder zal daar spreken over de nieuwe impactstrategie van Rabobank; ANBI-inspecteur Peter Jansen houdt een keynote speech over aangescherpte ANBI-regels en FIN-directeur Menno Tummers behandelt een actuele casus.

Vanwaar geeft Rabobank haar winst deels terug aan de samenleving?

De Mulder: ‘We zijn een bank met 2,4 mln leden en 8 mln particuliere klanten: een ledenbank zonder aandeelhouders. Als coöperatieve bank zien we de maatschappij als onze aandeelhouder. Het gaat goed met de banken, we staan er qua kapitaal en reserves heel goed voor. En dus is er ruimte om een groter deel van de winst terug te geven aan de samenleving op onderwerpen die relevant zijn. Dat is de kern van onze strategie.’

‘Vergelijk het met het zogeheten dividend pay-out model bij andere banken. Daar vloeit een deel van de winst naar de aandeelhouders, bij ons gaat dit voor een deel naar de samenleving. Onze Groepsdirectie en de Raad van Commissarissen bepalen hoeveel geld er jaarlijks beschikbaar is. In goede tijden kan dit oplopen tot € 350 mln op jaarbasis. Ook andere banken spelen hun maatschappelijke rol, maar met deze schaal is Rabobank uniek.’

Wat is het doel van Rabobank?

‘Rabobank heeft als doel op grotere schaal maatschappelijk rendement en systeemverandering te bewerkstelligen. Enerzijds doen we dat via de bancaire kant. We delen onze kennis, ons netwerk en helpen klanten met financiële diensten vooruit. Anderzijds geven we een deel van de winst terug aan de samenleving. Ik ben met een klein team verantwoordelijk voor de filantropische activiteiten, nationaal en internationaal. Dat wil zeggen: voor de strategie, de selectie van initiatieven en sturing op de impactportefeuille met tal van samenwerkingen. Denk aan de energie- en de voedseltransitie, maar ook aan gezondheid, gelijke kansen en betaalbare huisvesting.’

Dan: ‘Rabobank is destijds opgericht vanuit de gedachte dat boeren elkaar gingen helpen met oog op financieel gezonde, veerkrachtige en veilige gemeenschappen. Bij de voedseltransitie trekken we bijvoorbeeld op met het team van Alex Datema, directeur Food & Agri Nederland. Een deel van deze transitie zou je met filantropisch geld kunnen versnellen. We willen een transitie naar een meer duurzame voedselproductie en natuurherstel. Daarnaast hebben we een rol te vervullen in de energietransitie. Dat gaat over het klimaat.’

Wat is de invloed van leden en klanten van de coöperatieve Rabobank?

‘We doen zelf veel aan onderzoek. Zo hebben we onze leden en klanten gevraagd: waar zouden we volgens jullie ons geld aan uit moeten geven? Velen vinden financiële gezondheid, gezondheid en veiligheid belangrijke thema’s. Dat richt onze keuzen. Maar men vindt ook dat wij als ‘‘Agribank’’ een rol te vervullen hebben als kennispartner en donateur in de voedseltransitie en ook in de energietransitie.’

‘Onze Algemene Ledenraad keurt de kaders van de impactstrategie goed waarbinnen wij opereren. De Groepsdirectie en de RvC keuren de strategie en het jaarlijkse budget goed. Bij de lokale en regionale initiatieven zijn de ledenraden in de lead. Zij beschikken over een totaal budget tot € 75 mln. Voor de strategie van de nationale en internationale projecten hebben we een Adviesraad met ledenvertegenwoordigers uit alle regio’s van Rabobank. En verschillende goedkeuringsniveaus binnen Rabobank, afhankelijk van budget en omvang van de initiatieven.’

Hoe leidt deze strategie tot maatschappelijke impact?

‘We kennen twee typen initiatieven: enerzijds financiële bijdragen aan stichtingen en externe programma’s en anderzijds programma’s voor leden en klanten. Bij financiële gezondheid gaat het erom hoe we meer mensen duurzaam financieel gezond maken. Bij klimaattransitie gaat het over het reduceren van CO₂. We zijn op zoek naar kansrijke niches waarbij we per project specifieke targets afspreken. Het gaat om het nastreven van maatschappelijk rendement.’

Heeft u een voorbeeld?

‘We hebben € 125 mln vrijgemaakt voor het programma ‘Vooruit met je huis’, waarbij we leden en klanten gratis energieadvies geven. Dat komt neer op vierhonderd klantgesprekken per dag. Als ze daarna gaan isoleren, dan krijgen ze van ons € 500 aan cashback. Een kleine 70% laat weten dat ze ons advies zullen gebruiken voor verduurzaming. In de afgelopen jaren hebben zich 170.000 klanten ingeschreven voor advies en circa 14% heeft gebruik gemaakt van de cashback.’

Hoe verhoudt de impactstrategie van Rabobank zich tot de Rabo Impact Foundation en de Rabo Foundation?

‘Rabobank treedt op als donateur aan externe maatschappelijke organisaties, waaronder ook twee impactgerichte foundations die Rabobank heeft opgericht en waarvan zij donor is: de Rabobank Foundation en de Rabo Impact Foundation (RIF). Deze stichtingen richten zich meer op impactinvesteringen, met het uitgeven van leningen en het doen van investeringen met beide een eigen scope. In mijn functie als donateur ben ik met beide Foundations in dialoog over hun jaarlijkse financieringsbehoefte, maar zij opereren onafhankelijk van de bank en ik ga niet over hun strategie.’

‘De Rabo Foundation ondersteunt wereldwijd boerenorganisaties en sociale ondernemingen. De foundation was vorig jaar goed voor € 66 mln aan financiering. Eind vorig jaar is € 100 mln gedoneerd aan de Rabo Impact Foundation. Deze nieuwe kapitaalkrachtige stichting is inmiddels volop in opbouw en richt zich op het versnellen van grote maatschappelijke transities door impactinvesteringen.’

Tot slot

Rabobank heeft sinds 2023 € 1 mrd teruggegeven aan de samenleving middels het steunen van verschillende initiatieven. De komende jaren zal de bank haar impactportefeuille verder uitbreiden en zullen de resultaten van deze partnerships verder zichtbaar worden.

Zie: https://www.rabobank.nl/over-ons/impact

Een ambitieuze inhaalslag

Het gesprek komt op Rabobank Filantropie Advies. Hiermee ondersteunt de bank klanten die een maatschappelijke bijdrage willen leveren. Regelmatig vallen deze donaties samen met eigen bijdragen van Rabobank en versterken zij elkaar, hoewel dit geen doel op zich is. Concreet voorbeeld hiervan is de bijdrage van Rabobank en klanten aan het Prinses Máxima Centrum (zie kader onderaan).

Wat houdt Filantropie Advies in?

Niels Kattenberg, manager Filantropie Adies: ‘Vanuit private banking investeren we actief in Filantropie Advies: het helpen van vermogende klanten die maatschappelijke impact willen maken. Dat zijn zowel startende als ervaren filantropen. We ondersteunen ze met een team van vijf professionals bij de inrichting van hun filantropie, strategieontwikkeling en het selecteren van goede doelen. We bedienen ruim honderd filantropen per jaar.’

‘De meesten hebben zelf een ANBI opgericht of zijn voornemens dat te doen. Let wel: het betreft hier klanten die miljoenen, soms tientallen miljoenen schenken. Zo faciliteren we maatschappelijke impact. Ook helpen we klanten om direct te schenken aan goede doelen. Afgelopen jaar ging het om € 7,2 mln bestemd voor 55 goede doelen. We verwachten in 2026 ver boven € 10 mln uit te komen. De impact groeit, net als het aantal klanten met ANBI’s.’

Gaat het alleen om geld doneren?

‘Vaak wel, maar niet alleen. Het kan ook gaan om het schenken van schilderijen, muziekinstrumenten, sieraden of porselein. Onze klant Jan Baarveld uit Groningen zocht een goede plaats voor de schilderijen van zijn overleden broer Egge. Ze stonden twintig jaar in een garagebox. Volgend jaar hangen ze in het Drents Museum. Daar hebben wij bij geholpen. We hebben expertise in huis die klanten goed kunnen gebruiken.’

Welk type kanten maakt gebruik van Filantropie Advies?

‘Dat zijn mensen die maatschappelijke impact willen maken, vragen hebben, hulp nodig hebben en graag gebruik maken van onze laagdrempelige expertise die wij hun als coöperatieve private bank kunnen bieden. Klanten vinden bij ons gelegenheid om over filantropische zaken te kunnen sparren. En dat wordt gewaardeerd door onze drie belangrijke doelgroepen.’

‘Onze belangrijkste doelgroep: vermogende ondernemers die hun bedrijf verkocht hebben, iets terug willen doen voor de samenleving, maar niet weten waar te beginnen. Onder onze begeleiding richten ze een stichting op en brengen daar een deel van hun vermogen in onder. Vaker zien we dat ze ook hun kinderen betrekken bij hun filantropische ambities.’

‘De tweede doelgroep bestaat uit bestuurders van verenigingen en stichtingen met ANBI-status. Dat komt omdat we hierin in de afgelopen jaren, samen met het team Wealth Management Instellingen, veel geïnvesteerd hebben. Bij Wealth Management beleggen alle stichtingen en verenigingen. En wij hebben Filantropie Advies actief voor hen beschikbaar gemaakt. We zijn met deze doelroep in dialoog over gewijzigde ANBI-voorwaarden en over hun geefstrategie. Ook dragen we nieuwe projecten aan die ze desgewenst kunnen financieren.’

‘Echtparen zonder kinderen vormen de derde doelgroep. Bij hen komt de vermogensoverdrachtvraag automatisch naar voren. Vaak willen ze niet aan neven of nichten schenken en dan zijn goede doelen een mooi alternatief. Het gaat bij deze groep doorgaans om flinke vermogens.’

Welke rol spelen jullie private bankers?

‘Voor onze business zijn wij afhankelijk van private bankers in het land. Zij zijn goed voorgesorteerd om in klantgesprekken ruimte te maken voor klanten die maatschappelijke impact willen maken met hun vermogen. Het coöperatieve denken en doen is verankerd in hun DNA. Ze zijn welwillend en betrokken. We maken een ambitieuze inhaalslag.’

Welke trends en ontwikkelingen zien jullie bij Filantropie Advies?

‘Een trend die ik sterk terugzie is familiefilantropie. Ik doe dit werk nu bijna acht jaar en heb deze vorm van filantropieecht zien veranderen. Ondernemers die hun bedrijf verkocht hebben willen echt samen met hun gezin vormgeven aan hun filantropische ambities. Dat brengt veel uitdagingen met zich mee. Gezinsleden hebben een eigen mening en komen met eigen onderwerpen. De mater familias zorgt er doorgaans voor dat discussies binnen de perken blijven.’

‘Filantropie is geregeld onderdeel van het Familiestatuut, een strategisch kompas voor ondernemende families. Voor filantropie werken we daarbij een inhoudelijk kader uit. Op welke thema’s ga je je als familie richten? We zien grote verschillen tussen generaties. De jongere generatie heeft bijvoorbeeld meer aandacht voor klimaatverandering en psychische gezondheid. De ondernemer zelf loopt vaak een stapje voor op zijn gezin.’

Waarom kiezen dga’s voor familiefilantropie?

‘Ze willen hun kinderen bepaalde attitudes en waarden meegeven. Filantropie wordt vaak gebruikt als springplank naar het familiebedrijf. De kinderen doen op deze manier ervaring op met vermogensbeheer, omgang met een bank of een fiscalist. Dat zijn vaak skills die nuttig zijn voor de opvolgende generatie. Soms wordt filantropie – samen werken aan een doel – ook ingezet om familierelaties te verbeteren of te herstellen.’

‘Een trend waar ik veel over hoor, maar die ik niet terug zie, is trust based philanthropy, een vorm van schenken die nadruk legt op vertrouwen, flexibiliteit, en transparantie. Ik hoor daar zoveel over dat het bijna lijkt alsof dat de norm is geworden. In mijn praktijk is dat niet het geval. Hoewel ik een groot voorstander ben van deze beweging, gaat het vermoedelijk nog om een kleine voorhoede. Ik spreek vooral ondernemers die een mening hebben over wat ze belangrijk vinden en wat ze zouden willen financieren.’

Tot slot: hoe staat het met de jongere filantropen?

‘We kregen van families de vraag of we ook andere jongeren kenden die zich bezighouden met filantropie. Wij kennen veel relaties tussen 20 en 40 jaar. We brengen ze samen in het Rabobank NextGen Filantropie Netwerk, een groep van veertig tot vijftig jonge filantropen. Ze komen een paar keer per jaar samen. Doel van de bijeenkomsten is om te leren over filantropie. Een kijkje in de keuken te krijgen en ideeën uit te wisselen. Het leidt bovendien vaak ot nieuwe giften. Zo waren we in mei bij het Prinses Máxima Centrum.’

Zie: https://www.rabobank.nl/private-banking/schenken-en-nalaten/filantropie-advies