Het manifest, gedateerd 22 december 2025, is nagenoeg identiek aan een eerdere versie uit juni 2025. Toen stond er: ‘Erken de meerwaarde van maatschappelijke initiatieven voor de samenleving en neem daarom de volgende punten op in het partijprogramma’. In de jongste versie is ‘partijprogramma’ vervangen door ‘regeerakkoord’. Zoals bekend stevent een minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA daar binnenkort op af.

De koepelorganisaties hunkeren naar meer speelruimte. ‘Samen verzetten we bergen’, schrijven ze ook boven deze versie. Hun wensenlijstje is veelomvattend. Ze willen onder meer belangrijke (grond)rechten en vrijheden beschermen; het geefgedrag stimuleren door de giftenaftrek te versterken en te vereenvoudigen; de regeldruk verminderen; het vrijwilligerswerk aantrekkelijker maken en maatschappelijk karakter van het loterijstelsel behouden.

Samenwerking

Opmerkelijk: de Samenwerkende Brancheorganisaties in de Filantropie (SBF), opgericht in 2006, vielen in 2023 uiteen. Inmiddels trekken ze weer samen op. Het manifest is onder meer ondertekend door Goede Doelen Nederland, het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (26 christelijke kerken, twee joodse gemeenschappen) en de Vereniging van Fondsen in Nederland. Andere ondertekenaars zijn onder meer de Museumvereniging en sportkoepel NOC*NSF.

Intussen wordt de civil society op diverse niveaus beknot. De Transparency and Targeting of Political Advertising Regulation – een nieuwe EU-verordening – leidt tot zelfcensuur bij NGO’s omdat tech-platforms hun betaalde politiek getinte advertenties weigeren uit vrees voor boetes. En in Den Haag plaatst het wetsvoorstel Wet transparantie en tegengaan van ondermijning door maatschappelijke organisaties goede doelen in het verdachtenbankje.

Ingewikkeld

Het is bekend: Nederland is de laatste jaren geconfronteerd met fragmentatie en volatiliteit. Het landsbestuur wordt er intussen niet overzichtelijker op. Het beoogde minderheidskabinet van D66, VVD en CDA telt 66 zetels in de Tweede Kamer. De drie zullen voortdurend op zoek moeten naar samenwerking met toekomstige oppositiepartijen. Het nieuwe kabinet zal ook steun moeten vinden in de Eerste Kamer. Dat alles ligt politiek ingewikkeld.

Nederland telt meer dan 1.000 brancheorganisaties, variërend van klein tot groot. Ze strijden alle voor aandacht bij de toekomstige regering. Kom daar maar eens tussen. Vraag is of de koepelorganisaties in het maatschappelijk veld voldoende ruimte krijgen om hun sector naar eigen goeddunken te kunnen blijven reguleren. De bureaucratische logica van de overheid is een heel andere dan die van maatschappelijke organisaties met hun sociale missies.

Lobby

Wat evenmin helpt is dat het maatschappelijk initiatief, waaronder de filantropie, niet uitblinkt in transparantie en een soepele omgang met de pers. Achter de schermen wordt onderwijl intensief gelobbyd, hetgeen zich onttrekt aan de openbaarheid en riekt naar achterkamertjes. Daarom introduceert de redactie van Wereld van Filantropie later dit jaar de rubriek ‘De lobbyist’ om zo meer zicht te krijgen op het spel van druk uitoefenen op de politieke besluitvorming.